සියලු යාදිනිද ඇමතුම්ද සිදුහත් ගෞතමයන්ගේ සවන් අසලට තරම්වත් ළං නොවීය. ඒ කාම සිතිවිලි ග්‍රාම්‍ය, ළාමක, නොමනා දෙයක්‌ බව සිදුහත්ට පසක්‌ වූයේ ඇසළ සැණකෙළි මැද රැය ගෙවද්දීය. එකල එහි සිටි ලියෝ මනරම් වූහයි සිතන්නට පවා සිදුහත් නොරිසිවිය. එදා ඔවුන්ට සිතුනේ ඒ නාටිකාංගනාවෝ සසර මැද අටවන ලද බිහිසුණු උගුලක්‌ සේය.

1 වන කොටස

Powered by දහම් විල

මගෙ හිත කියෙව්වෙ යශෝධරා විතරයි!
සිදුහත් තවුසා උරුවේල නදිය අසබඩ රමණීය වැලිතලාව මත මොහොතක්‌ නතර විය. වනස්‌පති රුක්‌ පෙළ අතරින් ඇදී එන මඳ පවනෙහි සිහින් කුරුලු සරද අපමණ වනමල් සුගන්ධයද සිදුහත්ගේ සිරුරටද නැහැයටද හදටද දැනුණි. නිසල නදිය යාන්තම් රළ නංවා බැස යමින් තිබුණි. හිරු අවරට යන්නට තවත් හෝරාවක්‌ පමණ විය. සැඳැ අහස ළා වර්ණ ගැන්වූ සිතුවමක්‌ සේ සෝබාමත්ව දිලුණි. වන වදුලෙන් හෙමින් පා ඔසවමින් බියෙන් හා කුතුහලෙන් මෙන් ඇදෙන සිව්පා සත්තු රාත්‍රි දිගුවිරාමයට කලින් පැන් සනහමින් උන්හ.

මේ වැලිතලාව මත පා ගැටුණු මොහොතෙහි සිටම සිදුහත්ගේ සිතට පෙර නොවූ විරූ වීතරාගී සුඛාස්‌වාදයක්‌ දැනෙන්නටද විය. කිඹුල්වත්පුර මොනතරම් කෙළිලොල් උත්සව තිබුණිද? පරිවාර දනන් කැටුව මැදියම් රැයක්‌ වනතුරුද ගෙවූ ඒ ජීවිතය කෙළිලොල් වුවද සිදුහත් තුළ ඉතිරි වූයේ කලකිරීමක්‌ පමණි. දුලබ සුරාවද සුලබ නුරා ළඳුන්ද ඔහුට ප්‍රිය නොවීය. ජීවිතය සොයා යන කිසිවක්‌ ඒ කිසිම තැනක නොවූ වග ඔහුට ස්‌ථීරවම හැඟුණි.

සිදුහත්ගේ සිත කියවූ එකම කුමරියක්‌ වූවාය. ඕ යශෝධරාය.

"ස්‌වාමිනී ඔබ තුළ නොපහන් මනදොළක්‌ වන්නෙහිද? ඔබ මුහුණ විඩාබරය. දෙනෙත් මැළවී ගොසින්ය. ඔබ කල්පනා ලොවක කිසියම් සිහිනයක්‌ දකින්නෙහිය.

යශෝධරා මොනතරම් තමන්ගේ සිත හඳුනන්නීද? පිය රජුගෙන්ද ඇයට ලැබුණේ චෝදනා මුසු වදන්ය. ඇය තමන්ට රිසි සේ හුදෙකලාව ඉන්ට ඉඩ හැරීම නොමැනවයි යන්න පිය රජුගේ අදහස විය. යශෝධරා කුමරියගේ සන්සුන් ඉඳුරන්ද මෘදු හැසිරීම්ද සිදුහත් තුළ ඇති කළේ පිවිතුරු ස්‌නේහයකි. එහෙත් සිය සංසාර මිතුරියට පිටුපා රහසින්ම තමන් ආ ගමන අර්ථවත් කර ගැනීම ඇයට කරන වටිනාම ගෞරවය බව සිදුහත්ට හැඟිණි.

ඇසළ සැණකෙළි, කෝලහලය නුවර වීදි දිගේ ගලා යද්දී යශෝධරා දෙස එක්‌වරක්‌ පමණක්‌ බලා තමා සියල්ල හැර ආ අයුරු ඔහුට සිහිවිය. රහල් පුතු සමග ඇය නින්දත් නොනින්දත් අතර සිටියා විය යුතුය. කිසිදිනක තමා වළකාලන්නට නොවේ ඇය නම් කටයුතු කළේ. සංසාර චාරිකාවේ අත්වැල නොසිඳම ආ ගමන නිබඳ තමන්ට දිරියක්‌ වූ අයුරුද සිදුහත්ට සැණකින් සිහි විය.

වැලිතලාව මත වැටී තිබුණු තම සෙවණැල්ල දික්‌වී කෙළවරක්‌ නොපෙනෙන තරම් විය. අන්ධකාරය සෙමින් බඩගාන අයුරු ඔහු එවේලේ දුටුවේය. දැන් රාත්‍රිය ගෙවන්නට වනපෙතෙහි හෝ නැතහොත් වැලිතලාව මත හෝ ඉඩක්‌ සලසා ගත යුතුය. ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කරන හඬ ඔහුටම ඇසෙන තරම් හාත්පස නිශ්ශබ්දතාව ගලා ගොස්‌ තිබුණි.

මේ මුදු වැලිතලාව සිය ඉරණම් ගමන හා දිගු සබඳතාවක්‌ තිබෙන ස්‌ථානයක්‌ විය යුතු බව ඔහුගේ සිතට දැනුණි. සැබැවින්ම එම උරුවේල නදිය අසබඩ වැලිතලාව යට අපූර්ව කතාවක්‌ සැඟවී තිබිණ. අද එතැන මිනිස්‌ කට හඬින් තොරය. එහෙත් එය කලක්‌ මුළුල්ලේ අප්‍රමාණ තවුසන් ගැටුණු පන්සලකි. මේ රමණීය වැලිමළුව ඉදිවූයේද ඒ තවුසන් අතින්මය. ඒ කෙසේද යත්? කිසියම් ව්‍රත සීලයක පිහිටි දහස්‌ ගණන් තවුසෝ එහි වූහ. ඉන් කිසියම් කෙනෙක්‌ කවර හෝ දිනක කවර හෝ කාය වාක්‌ වසයෙන් ඇවැතක්‌ සිදු කළේ නම් ඒ සඳහා නියමවූ දණ්‌ඩනයක්‌ විය. එනම් තමන් විසින් මෙආකාර ඇවැතක්‌ කරන ලදැයි කියමින් ඒ උරුවේල නදියට බැස, එහි පත්ලට කිමිද වැලි ගොටුවක්‌ රැගෙන එහි විසුරුවීම එම දණ්‌ඩන නියමය විය.

මෙසේ අප්‍රමාණව නදියෙහි කිමිදුණු තවුසන් විසින් දිගු කලක්‌ මුළුල්ලෙහි තම තමන්ගේ කාය වාක්‌ ඇවැත් වෙනුවෙන් හිලව්වට මෙන් ගොඩ ගැසූ වැලිගොටු තැන්පත්ව ඒ රමණීය වැලිතලාව නිමවී තිබුණි. එහි කිසි දිනක අපවිත්‍ර දැයක්‌ නොගැවිණි. මහ වැසි වැටී නදිය උතුරා ගියත් වැලිතලයට මඳ හෝ හානියක්‌ නොවීය. සිව්පා සතකු තබා කුරුල්ලකුගේ පා සටහනක්‌ තරම්වත් නොලද හෙයින්ද වැලිතලාව මනාව සෝබාමත්ව තිබුණි.

එවේලෙහි සිදුහත් තවුසාට මෙවන් සිතිවිල්ලක්‌ පහළ විය. තමන් දැඩි අධිෂ්ඨානයෙන් අබිනික්‌මන් කර යොදුන් ගණනින් ගෙවා ආ ගමන තවමත් අවසන්ව නැත. ඒ විමුක්‌ති මඟ සොයා ජීවිතය වෙළා ගත් දුක්‌, තැවුල් අවසන් කිරීමට වීර්ය වැඩිය යුතුය. මේ ඒ සඳහා මනාව සැකසුණු බිමය. මිනිස්‌ කටහඬක්‌ නැත. ජලයද ආහාරයට සුදුසු වන දලු, මුල් හා පලද සුසැදි වනපෙතය. විවේකීව සියලු කටයුතු කළ හැකිය යනාදී වශයෙන් සිහි කරන්නට වූ සිදුහත් තුළ ඉතා බලවත් අධිෂ්ඨානයක්‌ද නැගුණි.

පළමු රැය නිර්බාධිතව, සන්සුන්ව ගෙවූ සිදුහත් තවුසා එතැන් පටන් සිය සිරුරට නොයෙක්‌ පීඩා දෙමින් සිත දමනය කර ගැනීමට වෑයම් කළේය. එය මහා දුෂ්කර ක්‍රියාවක ඇරඹුම විය. තමන් සොයා යන ප්‍රඥව නමැති ආලෝකය දැක ගැනීමේ එකම මඟ දුෂ්කර ක්‍රියාව බවද සිදුහත් සිතීය. දින ගණන් නිරාහාරව සිටීම සිදුහත්ට සාමාන්‍ය දෙයක්‌ විය. ඇතැම් දිනක තල් ඇටයක්‌ තරම් ඉතා සුළු දෙයක්‌ ආහාරයට ගැනීමට සිදුහත් තවුසා හුරු විය. රැයය දවාලය යන වෙනස පවා නොමැතිව කයට වද දෙමින්ම සැනසීම සොයා ගත හැකිය. යන සිතිවිල්ලෙන්ම ඔහු එහි පසු විය.

මේ දුෂ්කර ක්‍රියාව ඇරඹු කල්හිම සිදුහත් තවුසා සිටි ඉසව්වට තවත් අමුත්තෝ පස්‌ දෙනෙක්‌ පැමිණියහ. ඒ අඤ්ඤා කොණ්‌ඩඤ්ඤ, භද්දිය, වප්ප, මහානාම, අසසජි යන පස්‌වග තවුසෝය. සිදුහත් අබිනික්‌මන් කළ වග ඇසු ඔවුහු උරුවේල නදිය අසබඩට පැමිණියෝ සිදුහත් තවුසන්ගේ දුෂ්කර ක්‍රියාවද දැක පහන් සිත්ව ඔවුන්ට අතවැසි වන්නෙමුයි එහි නතර වූහ. මේ පස්‌වග මහණුන්ද විමුක්‌තිය සොයමින් විවිධ ගුරුවරුන් සමගද වෙනත් යෝගීන් සමගද දිගු කලක්‌ ගෙවූහ. සිදුහත් තවුසා දුටු වේලෙහිම ඔවුන් ඒකාන්ත වශයෙන්ම විමුක්‌ති මාර්ගය සොයා යනු ඇති වග සිතා සිදුහත් විසින් යම් සත්‍යයක්‌ පසක්‌ කර ගනීද එය තමන්ටද පිහිට වනු ඇතැයි නිගමනය කළහ.

මේ කාලය තුළ සිදුහත් තවුසා විසින් ඔවුන්ගේ සිරුරට දෙන ලද පීඩාව පස්‌වග මහණුන්ගේද විස්‌මයට හේතු විය. එන්ට එන්ටම සිදුහත්ගේ සිරුර කෘශව යන අයුරු ඔවුහු දුටුහ. සිදුහත් වැදහොත් තැනින් නොනැඟිට එක ඉරියව්වේම දින සති ගණන් පසුවන අයුරු ඔව්හු බලා සිටියහ. මේසා ආහාර වැරීමෙන් ඔහුගේ ජීවිතයද අනතුරකට පත් නොවේදෝ යන බියද පස්‌වග මහණුන් තුළ වැඩුණි. එසේ සිතන ඔවුන් තුළ මහා සංවේගයක්‌ද උපනී.

මේ තරම් වීර්යෙන්ද ධෛර්යෙන්ද යුත් මිනිසකු මනු ලොව තබා කිසිදු සත්ත්ව ලොවක නොසිටිය හැකි බව ඔවුන්ගේ අදහස විය. කිසියම් සම්‍යයක්‌ දෙවි කෙනකු හෝ සමූහයක්‌ විසින් සිදුහත් රැක බලා ගනු ඇතැයිද ඔවුන්ට හැඟුණි. ස්‌වභාවයෙන්ම රුසිරියෙන් යුතු සිදුහත් විරූපීව, කාලවර්ණව අඳුනා ගත නොහැකි තරමටම වෙනස්‌වී ඇති වග පස්‌වග තවුසෝ දුටුහ. ඇස්‌ ගිලිණි. හකු පෑදිණි. ඉළ ඇට මතුවිණි. උකුල් ඇටද අත්පාවල ඇටද ගණන් කළ හැකි තරමටම පෑදිණි. උදරයට අත ගෑවුණු කල පිටකොන්ද අතට දැනෙන තරමටම සිරුර කෘශ විය. එහෙත් සිහිය මනාව පිහිටියේය. දර්ශන මාත්‍රයෙහි හෝ කිසිදු දුබලතාවක්‌ නොවීය. ස්‌මරණ ශක්‌තියද මඳකින් හෝ නොසෙල් විණි.

සිදුහත් දවස මුළුල්ලෙහිම සිටියේ බිම හිඳ සිරුර සෘජුව තබාගෙන වුවද ඇතැම් විටක සුළඟින් සෙලවෙන වැලක්‌ සේ බිම වැතිරෙන්ටද විය. එකල්හි ඔවුනට නැගී සිsටීම අසීරු විය. එහෙත් කිසිවකුගේ අත් උදව්වකුදු නොලැබ තෙමේම නැගී සිටියි. ස්‌වල්ප වේලාවක්‌ සක්‌මන් කරනු රිසිවුව සිරුරට වාරු නැති විය. ඇතැම් දිනක සිදුහත් මියයන්නට ඇතැයි සිතෙන තරමටම දසුන් මැවිණි. එහෙත් සිදුහත් යනු අධිෂ්ඨානයේද වීර්යයෙහිද පරමාදර්ශයම විය.

මෙසේ පස්‌වග මහණහු සා අවුරුද්දක්‌ම සිදුහත් දෙස බලා ගෙන ඔහු අත්නොහැර විසූහ. මෙම දුෂ්කර ක්‍රියා භූමිය තුළ තවත් කොපමණ කලක්‌ මෙසේ රැඳී සිsටිය හැකි වේදෝ යන සිතිවිල්ලද ඔවුන් තුළ වැඩෙමින් තිබුණි. සැබැවින්ම එයද ස්‌වභාවිකය. තවත් කොපමණ කාලයක්‌ එලෙස රැඳෙන්ටද? මේ දුබල සිරුර යළි කිසි දිනක යථා පරිදි වැඩේද? කය දුබල වූ හෙයින් විමුක්‌ති මාර්ගයට කෙසේ ළංවිය හැකිද? යනාදී දහසක්‌ පැන ඔවුන් තුළම නැගෙන්ටද විය. සත්‍යය ගවේෂණය යනු ලේසියෙන් ළංවිය නොහැකිවා ඒකාන්තය. මේසා දුක්‌ පීඩා දීත් ළංවිය නොහැකිවූ විමුක්‌ති මග යළි කිසිසේත් පාදා ගත නොහැකිය යන සිතිවිල්ලද පස්‌වග තවුසන් තුළ තැන්පත් වන්ට විය.

මෙකල්හි සිදුහත් තවුසා තුළද එබඳුම සිතිවිලි නැගෙන්ට විය. මිනිසකු විසින් සිය සිරුරට දිය නොහැකි තරම් පීඩා, තැවුල් මම මගේ සිරුරට දුන්නෙමි. ආහාර තබා ජලයද වර්ජිතව පසුවීමි. එකම ඉරියව්වේ සති ගණන් අසීරුවෙන් ගත කළෙමි. මගේ සිරුර මහපොළවටද ඉන් මතු වූ තණ, වැල් පඳුරු ආදියටද වැසී යන තරම් විය. එහෙත් මම ඒ කිසිවකින් අවීර්ය නොවීමි. තමා වටා මාර දිව්‍ය පුත් තෙමේ නිතර සැරිසරන්ටද විය. මා මිය ගිය බව ඔහු මගේ පියාට මෙන්ම යශෝධරාවන්ටද ඉනුත් නොනැවතී මගේ නෑයින්ටද කීය. කිසිවෙක්‌ මරුගේ වදන් නොගත්හ. මට දෙවි බඹුන්ගෙන් රුකුලක්‌ නොලැබුණද ඔවුන් මට ඒකාන්තයෙන්ම ආශිර්වාද කරන්නට ඇත. අව්ව, වැස්‌ස, සුළඟ යන සොබා දහමේ පීඩා මට අපමණව ලැබුණි. තද වැසි වැටෙද්දී මම අඳුරු ගුහාවක ආවරණ ලදමි. විසකුරු නා පිඹුරු ආදී උරගයෝ මා අසලද මා වටාද නිබඳ වූහ. උන්ගෙන් මට කුහුඹුවකුගේ තරම් පීඩාවක්‌ද නොවීය. වෙනත් සිව්පාවෝද මා සමග සම්මුතියකට ආ ලෙසින් මට බාධා නොකරම උන්හ.

මේ සියල්ල මගේ අධිෂ්ඨාන ශීලය ළඟ පසු බා ගියාද විය හැකිය. එහෙත් සයවසක්‌ ඇවෑමෙන් මා ලද යහපත කුමක්‌ද? මට එක්‌ දෙයක්‌ පසක්‌ විය. මේ දුක්‌ පිළිවෙත වඩා මා ලබාගත් ඥනයක්‌, පලයක්‌ නම් නැත. දැන් මේ මග අත්හරින්නට කාලය එළැඹ ඇත. යළිත් ආහාර පර්යේෂණ කර සිරුර නංවා අන්මගක්‌ ගත යුතුය. ඉනික්‌බිතිව බුද්ධ ඥනය ලබා ගැනීමට වෑයම් කළ යුතුය. මම දැන්ම මේ දුකටකිරිය අත්හැරීම පැණසරයයි සනිටුහන් කර ගත්තේය.

පස්‌වග මහණුන් තුළද මේ වෙනස විමතියට හේතු විය. දැන් සිදුහත් තවුසාණෝ දුක්‌මඟ අත්හැර ඇත්තාහ. කෙමෙන් ඔවුන්ගේ සිරුරෙහි බලද පැහැද වැඩෙයි. මෙබඳු සුඛ මාර්ගයකින් නම් කිසිසේත් ඵලයක්‌ නොලැබෙන්නේය යන සිතින් පස්‌වග මහණෝද වෙන වෙනම කතා කර ඔවුන් අත්හැර යන්නටද අදිටන් කර ගත්හ. අවුරුදු සයක්‌ පමණ දිගු කලක්‌ එක්‌ව සිටි සිය විමුක්‌තිදායකයාණන් හැර යැම ද ඔවුන්ට පහසු නොවීය. ඒ ගැන සිතන හැම කල්හිම හද පැලී යන තරම් සොවක්‌ නැගුණි. එය නොමැනවැයිද ගුණමකු ක්‍රියාවකැයිද තවත් වරෙක හැඟුණි. කෙසේ වුවද අවසානයේදී ඔවුහු බලවත් උත්සාහයෙන් සිදුහත් තවුසාගෙන් සමුගෙන පෙරළා බරණැසට ගියහ.

සිදුහත් සිතට කිසිදු අමුත්තක්‌ නොවීය. මවිසින් කිසියම් අරමුණක්‌ උදෙසා අප්‍රමාණව දුක්‌ ගන්නා ලදද අසාමාන්‍යව උත්සාහ කරනා ලදද ඒ අරමුණ පැහැර හැර නොහැක්‌කේය. මා සමඟ සිටි සියල්ලෝම මා හැර ගියහයි සංවේග විය යුතුද නැත. මිනිස්‌ සිත සසලය. එහි බොහෝ සිතිවිලි නැගෙයි. වැඩෙයි. බිඳෙයි. එහෙත් ඒ සිත ජය ගන්නා තුරු සිතට අස්‌වැසිල්ලක්‌ නම් නොවන්නේමය. මා ජයගන්නා බව ඒකාන්තයෙන් දන්නා අය අතර මපියාණෝද මා සමග සංසාර චාරිකාවේ නිරත වූ යශෝධරාවෝද සිටිති. වරක්‌ මා මගේ පිය රජුන්ට කීවේ මා සොයා යන සත්‍යය හමුවන තුරුම මගේ ගමන සිදුවන බවය. එය ගංගාවක්‌ සේ ගලා යන්නකි. ගලන ගඟ, සමග හමුවන ගල්පරද වෙනත් බාධකද නොතකා ගලන්නේ යම් සේද මේ සිදුහත් නවතාලන්නට කිසිඳු බලවේගයකට නොහැකි වන්නේය ආදී ලෙස සිතන්ටද විය.

මෙසේ කල්පනා කළ සිදුහත් තමන් මෙතෙක්‌ විසූ උරුවේල නදිය අසබඩ පරිශ්‍රය හැර යා යුතු යෑයිද සනිටුහන් කර ගති. පසුදිනට යෙදී තිබුණේ පුර පසළොස්‌වක දිනයයි. වෛශාඛ යෝගයත් එදිනම විය. සන්සුන්ව ගමන් ඇරඹූ සිදුහත් තවුසාණෝ අලුයම් වේලෙහි නුග රුකක්‌ අසල නතර විය. මෙම උරුවේල ජනපදයෙහි සේනානි නම් ගමක්‌ විය. එගම සේනානි සිටුවරයාට සුජාතා නම් මහරුලියක්‌ද වූවාය. ඕ සසෝබනය. දන මන පොබ කරවන්නී පෙර කරන ලද මහ කුසල් ද ඇත්තීය. සුජාතාවන් විසින් සසර පුරා කරන ලද පැතුමක පල සේ උදාවන අපූර්ව නිමේෂයක්‌ සඳහා නේරංජනා නදී තෙර සැකසෙන බව ඕ නොදත්තීය. දෙවි බඹුන් විසින් අහස්‌හි වළාවියන් බැඳ දෙව් කුසුම් අතුරා මොනවට සකසන ලද නදී තීරය උදා හිරු රැසින් රිදී නිම්නයක්‌ සේ සුදිලෙන්නටද විය.

ගාමිණී සුමනසේකර

2 වන කොටස

අර නිරාහාරව වැටිල හිටිය සෘෂීන්වහන්සේ ද මේ !

නේරංජරා නදී තෙර මනස්‌කාන්ත දසුන දෙස අනිමිස ලෝචනයෙන්ම මොහොතක්‌ බලා සිටි සිදුහත් තුළ සුපහන් සිතිවිලි වැඩෙන්නට ද විය. තමන් සා අවුරුද්දක්‌ දිවි ගෙවූ උරුවේලා දනව්වෙහි දුර්ගේශ්වරි ලෙණ අවට සමඟ බලන කල නේරංජරාව හරිත වන තීරයකි. උරුවේලා දනව්ව විටෙක ගිනියම් වැල්ලෙන් යුතු කතරක්‌ සේද වෙයි. දැඩි හිරු රැස්‌ පතිත වන කල්හි ඒ වැලිතලාව මත පය නගන්නට පවා අසීරුය. එහෙත් ගිනියම් අව්වේ ඒ වාලුකා තලයෙහි වැතිර සිරුරට දුන් පීඩා සිදුහත්ට සිහිවිය. සිදුහත්ගේ සුමුදු පා ඝන කබොල්ලක්‌ සේ දැඩිවන තරමටම ඒ වැල්ලෙහි ඔබ මොබ ඇවිද තිබුණි. තමන් අනුගමනය කළ උග්‍ර තපසද එහි ආනිසංසද විසින් ඇතැම් දිනක තමන් දුබලව හෝරා දෙක තුනක්‌ වැදහොත් අයුරුද සිදුහත් මෙනෙහි කළේය. එහෙත් ඒ කිසිදු දුකට කිරියකින් පීඩාවක්‌ විනා ඥන ගවේෂණයක්‌ කළ නොහැකි බවද හේ ඒකාන්ත වශයෙන්ම පසක්‌ කර ගත්තේය.

එකල්හි ගිරි කඳුරෙන් ගිරි කඳුරටද ආදි වශයෙන් පැන යමින් මිනිස්‌ කට හඬ මඟහැර ගිය අයුරුද සිදුහත් සිහි කරන්නට විය. කලාතුරකින් මං වැරදි වන ලැහැබට එන ගොපලු දරුවකු හෝ දර කපන්නකු හෝ හැර ගෙවී ගිය මුළු කාලය තුළම ඔවුන්ට මිනිස්‌ ප්‍රාණයක්‌ පවා නෙත නොගැටුණි.

ගොපලු දරුවො මාව දැකල මොනව හිතන්නට ඇද්ද? ඇස්‌, කන්, නාසා යනාදී කිසිදු ඉන්ද්‍රියක්‌ නැති ප්‍රාණියෙකු ලෙස පමණක්‌ ජීවත් වූ මගේ සිරුර ඔවුන්ට සෙල්ලමක්‌ වුණා. තට්‌ටු තට්‌ටු දූවිලි හැදිලා විසල් ගසක පොත්තක්‌ වගේ තිබුණා. දඟකාර ගොපලු කොලු පැටව් කොක්‌ හඬ නගමින් උන්ගේ අත්වල තිබුණු කෙවිටිවලින් තලල ඒ දූවිලි තට්‌ටු ගලවද්දීවත් මට වේදනාවක්‌ දැනුනෙ නෑ. සමහරු මගේ සිරුරට කෙළ ගැහුව. තවත් සමහරු මගේ සිරුරට සුළුදිය වැඩුව. ඒත් ඒ කිසිම අවස්‌ථාවක මා තුළ පුංචිම නොපහන් සිතක්‌වත් ඇති වුණේ නෑ.

නේරංජරා නිම්නය ඒ අතීත හැව ගලවා දමා අලුත් තවුසෙක්‌ ලෙස තමන්ට අලුත් ජීවිතයක්‌ ලබා දී නොතිබේද? සුසුමක්‌ හෙලා ළය සැහැල්ලු කරගත් සිදුහත් හාත් පස සියුම්ව නිරීක්‍ෂණය කරන්නට ද විය. පරිසරය නිශ්චලව ශාන්තව තිබුණත් නුදුරෙහිම ජනාවාසයක්‌ ඇතැයි සිදුහත්ට හැඟුනේ ගව රංචුවක්‌ නෙත ගැටීම නිසාය. හාත් පස වැලි ඉවුරෙහිද සිව්පා සතුන්ගේ යෑයි සිතිය හැකි පා සටහන්ද ඔහුට දැකගත හැකි විය.

වැලි තීරය සෙමෙන් පියමන් කර වනපෙත දෙසට හැරුණු සිදුහත් තවුසා විසල් නුග රුකක්‌ දුටුවේය. දිගු කලක්‌ මුළුල්ලේ සොබා දහමේ සියලු පීඩා උසුලා ගත් මේ යෝධ වෘක්‌ෂය එකෙණෙහිම සිදුහත් ගේ සිතට ද ප්‍රිය විය. එහි පද්මාසනයෙන් හිඳ සමාධි සුවයෙන් ගෙවීමේ දොලක්‌ද ඔහුට උපනි. මේ රුක අජපල් නම් විය. එය අන්වර්ථ වූ නමක්‌ද විය. මේ අසබඩ වන පෙතට දහස්‌ ගණන් එළුවන් දක්‌කාගෙන එන අජපල්ලෝ සිය විඩා සංසිඳවා ගත්තාහු ඒ රුක්‌ මුලය. සිව් දෙසට විහිද ගිය ශාඛාද ප්‍රශාඛාද යුතු ඒ නුගරුක මහත් තේජස්‌ වී බවක්‌ද පල කරන්නකි. ඈතින් ඇදෙන කුරුලු හඬක්‌ පවා ඇසීමට නම් මොහොතක්‌ අවධානය යොමු කළ යුතු විය. එහෙත් ඒ එදින හිරු පිපෙන්නට ළා හිරු රැස්‌ මාලාවන් අවට සදමින් තිබුණු මොහොතක්‌ වූ හෙයින් තරමක කුරුලු කොලහලයක්‌ද විය. නිශාචර පක්‌ෂීහු අඳුරු වන පෙත තමන්ගේ ලැගුම්හල් සොයමින් ඉගිල ගියහ. ඔවුන්ගේ පියාපත්වලින් නැගි හඬද සිදුහත් තවුසාට පැහැදිලිව ශ්‍රවණය කළ හැකි විය.

මේ උදෑසන අනෙක්‌ බොහො උදා කාලයන්ට වඩා වෙනස්‌ විය. තව ස්‌වල්ප වේලාවකින් මෙහි මහානුභාව සම්පන්න පායාස පූජාවක්‌ පැවැත්වෙයි. සෑම පසළොස්‌වක පොහොයයක්‌ උදාවන විටම චාරිත්‍රයක්‌ ලෙස සිදු කෙරෙන ඒ පායාස පූජාව පවත්වන්නී සේනානි සිටු දියණි සුජාතාවෝය. එදින වෙසක්‌ පුර පසළොස්‌වකට පෙර දිනයද විය. සුජාතාවන්ගේ මෙම පායාස පූජාව හෙවත් කිරිපිඬු පූජාවද අසාමාන්‍ය පූජාවක්‌ සේ ගත යුතුය. එය මහරු කුල ස්‌ත්‍රීන්ට පමණක්‌ සාදා පූජා කළ හැකි දුලබම පිළිවෙත් සහිත අසීරු දනකි. සුජාතා එය ඉටු කරන්නී එකොලොස්‌ වන වරටය. ඇය මේ අසාමාන්‍ය පූජාව පවත්වන්නී තමන්ට සරණ සඳහා කුලවත් යහපත් සිටු පුතකුද ඔවුන්ගෙන් සුපින්වත් පුත්රුවනක්‌ද ලබා දෙන ලෙස රුක්‌ දෙවියන්ට කෙරෙන පූජාවලියක්‌ ලෙසය.

මෙබඳු කිරිබතක්‌ සැකසීම සඳහා නොඉඳුල් සහල්ද වුවමනාය. ඒ සහල් නැවුම් කෙත්වලින් ලද මනාය. එහි එකදු වී ඇටයක්‌ හෝ කිසිදු ප්‍රාණියකු විසින් ඉඳුල් නොකළ යුත්තේය. සුජාතාවන්ගේ පිය සිටු වනාහි සහල් නැලි කෙළ ගණන් උපයන කෙත්වලින්ද ගව මහීෂාදී අනෙක්‌ සම්පත්වලින්ද ආඪ්‍ය ජනපතියෙකි. එහෙයින්ම මෙවන් සුවිශේෂ පූජාවක්‌ ඔවුන්ට මනාව පැවැත්වීමට බාධාවක්‌ද නැත.

කෙසේ වුවද මෙබඳු පායාස පූජාවක්‌, කිරිපිඬු දානයක්‌ අප්‍රමාණ සංසාර ගමනක පුරුදු පුහුණුවූවකුට හැර අන් අයෙකුටද කළ නොහැක්‌කේමය. තවද ඒ සඳහා වැඩිය යුතු පිළිවෙත්ද රැසකි.

මේ සඳහා අහස්‌ දිය හෝ භූගතව එන වෙනත් උල්පත් දිය හෝ ඇළ, දොළ, ගංගා යනාදී දිය හෝ ගත නොහැක්‌කේය. ඒ කිරිබත දෙනුන් ගෙන් දොවා ගන්නා කිරෙන්ම පිසෙන්නාවූ කිරිබතකි. ඒ දෙන්නුද සුවිශේෂ දෙනුන් වුවමනාය. නොඉඳුලේම පැටවුන් ලද දෙනුන් දහසක්‌ පළමුව තෝරා ගනු ලබන අතර උන්ට කුස තණද වෙනත් පොහොසත් ධාන්‍යයද මියුරු පලතුරුද සතියක්‌ පුරා අහර ලෙස දෙනු ලබයි. එසේ කවා පොවා නහවා ඉනික්‌බිතිව ඔවුන්ගෙන් කිරි දොවා ගනු ලබයි. එසේ දෙවා ගනු ලබන කිsරි ඒ වර්ගයේම දෙනුන් පන්සියයකට පොවනු ලබයි. දහසක්‌ දෙනුන්ගේ කිරි කකරා නිවා පොවා අනතුරුව උන්ගේ කිරිද ලබා ගනී. මෙසේ පන්සියකට පෙවූ කිරි දෙසිය පනහකටද යළි එක්‌සිය පස්‌විසි දෙනුන්ටද ඒවා සුසැටය, දෙතිසය, සොළොසය යනාදී වශයෙන් හරියටම අඩක්‌ වන සේ පොවා අවසන් කිරි ප්‍රමාණය දොවා ගනු ලබන්නේ දෙනුන් අටකගෙන්ය.

එලෙස දහසේ සිට අට දක්‌වා වූ දෙනුන්ගෙන් දොවා ගනු ලබන කිsරි නැවුම් බඳුන්වල රැස්‌ කරනු ලබයි. ඒ නැවුම් වලංද කුඹල්හු විසින් විශේෂ කොට සාදන ලද්දාහුය. ඉනික්‌බිති කිරිබත පිසින්ට වුවමනා සඳුන් දර වෙනම සපයා ගැනෙයි. සඳුන් දර දල්වන නමුදු කිසි විටෙක ලිප්වලට පිඹීමක්‌ තරම්වත් නැත.

මෙම කිරිපිඬු පූජාව සකසන ලියෝද සත් දිනක්‌ මුළුල්ලෙහි සීලයක පිහිටිය යුතු කන්‍යාවෝය. ඔවුන්ගේ සුසුම්ද කිරිබතට නොවැටෙන ලෙස මනා සේ බඳින ලද මුව වැසුම්ද, හිස්‌ වැසුම්ද වෙයි. එසේම කිරිබත පිසිනා මොහොතෙහි ඒ අවට පෙනෙන තෙක්‌ මානයක වෙනත් සුළු හෝ කර්මාන්තයක්‌ද සිදු නොවේ. නව යොවුන් ලියන් අතින් සෑදෙන කිරිබත අවසානයේ නැවුම් බඳුන්වලට බෙදන්නී සුජාතාවෝය. මේ අමුතු අනර්ඝ පායාසයෙහි සුවඳ දෙව්ලොව දක්‌වාම යෑයි. දෙවියෝ ඒ සුවඳ ආඝ්‍රණය කළත් එය නොඉඳුල් පූජාවක්‌ සේ දන්නා හෙයින් ඒවා යළි සැණකින්ම ප්‍රශ්වාස ලෙස හරිති.

සුජාතාවන් කිරිබත බෙදන්නට පටන්ගත් වේලෙහි සිටම අමුතු ආශ්චර්යන්ද පහළ විය. එනම් කිරිබත බහාලීමට ගත් නැවුම් බඳුන රන්වන් බඳුනක්‌ වී තිබිණි. එහි රස සිය දහස්‌ ලෙසින් වැඩී ඇති බවක්‌ද ඇයට හැඟුණි. ඇය සිතන්නී අද මවිසින් පුරා එකොළොස්‌ පොහොයක්‌ මුළුල්ලේ කරන ලද පූජාව අවසන් වන දින අමුත්තක්‌ සිදුවිය යුතුමය. මේ එහි පෙර ලකුණු යෑයිද ඇය සිතුවාය. මේ වෙනස ඇගේ පරිවාර ලිය වූ සුප්‍රියාටද දැනුණි. සුප්‍රියාද සුජාතාවන් උපන් දිනම වෙනත් ගමක ඉපිද සිටු මැදුරට රැගෙන එන ලද්දී සුජාතාවන් සමගම වැඩුනාය. ඔවුනොවුන් අතර කිසිදු රහසක්‌ නැත. එකි නෙකා දැඩි විශ්වාසයෙන් ද ස්‌නේහයෙන්ද බැඳී සිටියහ.

හිරු එළිය දැඩි වන්නට පෙර ඔව්හු නේරංජරා නදිය අසබඩ අජපල්රුක්‌ මුළට යා යුත්තාහ. වෙසක්‌ සඳ එවේලෙහි නිවී තිබුණත් වටකුරුව අහස කොණකම රැඳී තිබුණි. පරිවාර ස්‌ත්‍රීන්ද කැටුව ගමන් කළ සුජාතාවෝ අඩ හෝරාවකින් පමණ අජපල් නුගරුක පිහිටි වන පෙදෙසට සමීප වූහ. සිහිල් මඳ සුළං හමයි. හාත්පසම ගැඹුරු නිහඬතාවක ගිලී තිබෙයි. එක්‌වරම ඔවුන්ගේ නෙතට හසු වූයේ රන්වන් හිරු රැසින් සුදිලෙන රන්රුවක්‌ වන් රුවකි. එක්‌වරම ඔවුන් තුළ විශ්මයක්‌ද වැඩුණි.

සිය ස්‌වාමිදුවගේ සිත ඉමෙන් මෙන් වටහා ගත් සුප්‍රියා ඇය දෙසට නැමී ගරු සරුව මෙසේ තෙපළාය.

අර රුක්‌ මුළ පද්මාසනාරූඪව සිටින්නේ නියත වශයෙන්ම මේ වෘක්‌ෂ රාජයාට අධිපති දේවතාවෝමය. සිතට බය ගන්ට වුවමනා නැත. අපි යමු.

නෑ සුප්‍රියා මගේ හිතට කිසිම බියක්‌, චකිතයක්‌ නම් නැහැ. තිබෙන්නේ කියා ගන්ට බැරි තරම් ප්‍රමෝදයක්‌. මටම මගේ ඇස්‌ අදහන්ට බෑ වගේ. ඒත් මට සහතිකයි. මං දකින්නේ සැබෑවක්‌ය කියන එක නම්.

සමාවන්න ස්‌වාමි දියණියනි මට නම් හිතෙන්නේ මනුෂ්‍ය පුත්‍රයෙක්‌ කියලා. මේ අවට අප්‍රමාණ සිල් රකින අය මොනතරම් ඉන්නවාද? සත්‍යය සොයා යන ඇත්තො.

සිදුහත් තවුසන්ට නුදුරෙහි කෙරෙන සංවාද මැනවින් ඇසුණි. තමන් ඔවුන්ට ප්‍රතිචාර දැක්‌විය යුතු බවද සිදුහත් සිතුවේය. සිදුහත් තවුසා සිය ඉරියව්ව මොහොතක්‌ වෙනස්‌ කර ඔවුන් දෙස සෘජුවම බලා සිටියේය. ඒ බැල්මෙහි සියල්ල සටහන්ව තිබුණි. සුජාතාද සුප්‍රියාද ප්‍රමුදිතව සිදුහත් තවුසන්නට නමස්‌කාර කළහ. සුප්‍රියා අත වූ සමන් මල් දම්, එවේලෙහි මහත් සුගන්ධයකින් සුපිපුණාක්‌ බඳු විය.

සුපින්වත් තවුසාණනි. මම සුජාතා නම් කුල දුවක්‌මි. මගේ පියා මහත් ධන සිටුවරයෙකි. අප විසින් කරනු ලබන මෙම පූජාවට හෙට එළඹෙන වෙසක්‌ පොහෝ දිනයත් සමඟ වසරක්‌ සපිරේ මෙතෙක්‌ රුක්‌ මුළ තැන්පත් කළ පූජාව අද ඔබ දොතටම පිළිගැන්වීමේ වරලද්දෙමු.

ඔබ රුව ඇසට ප්‍රියය. ඔබ විලාසය නෙතට ශාන්තියකි. ඔබ මඳහස හද සියලු විඩා ගිම් නිවන සීතල දිය දහරකි. ඔබ දෙවියෙක්‌ද බඹෙක්‌ද නැතහොත් මිනිසෙක්‌ දැයි සිතනු බැරි තරමටම මුළාවනු ඇත. එහෙත් මා සිතට දැනෙන අයුරින් ඔබ සත්‍යය ගවේෂණ මඟට පිළිපන් මිනිස්‌ පුත්‍රයෙක්‌මය. දහිර්යෙන්ද වීර්යෙන්ද යුතු අයෙක්‌ බවද සුපැහැදිලිය. ඔබ යම් අධිෂ්ඨානයකින් මෙහි සිටින්නෙහිද එය සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ඉටුවේවා. මෙම උතුම් දානය ඒ සඳහා ඉවහල් වේවා ෘ එහි පින් මටද මගේ සියලු මව් පිය නෑ පිරිවරටද හේතු වේවායි. ඇය සත්‍යක්‍රියා කළාය.

සිදුහත් තවුසාණෝ පෙර සේම තුෂ්ණිම්භූතව ඒ අග්‍රදානය පිළිගත්තේය. ඒ වූකලී සදෙව්ලොව දෙවියෝද වෙනත් සම්‍යයක්‌ ද්‍රෘෂ්ටියත්තෝද දිව නෙතින් බලා සිටි අපූර්ව අවස්‌ථාවක්‌ද විය. සක්‌ දෙවිඳුගේ ගාන්ධර්ව පංචශිකයේ වෙණතත් ඉබේම හැඬ වෙන්නටද විය. ඒ කිමෙක්‌ දැයි විමසා බලද්දී හෙට උදාවනු වෙසඟ පුන් පොහෝ දින ලොවට අලුත් සඳක්‌, අලුත් සූර්යෙක්‌ ඒකාන්තවම පහළ වන බව ඉඳුරා දත්හ. සදෙව්ලොවම සාදු හඬින් ඇළලී ගියේය. සොබාදහම මහත් සේ පිනා ගියාක්‌ සේද විය.

සිදුහත් යනු සොබා දහමේ ආශ්චර්ය විඳි පරම පිවිතුරු පරිසරවේදියෙකි. එදා සිදුහත් උපත සිදු වූයේ විසල් මාළිගාවක නොවේ. මහමායා දේවිය පියගමට යන්නී අතරමඟ සල් උයනක තම පුතු බිහි කළාය. මොනතරම් ඉසුරින් ආඪ්‍ය ප්‍රාසාද තිබුණත් ඒ අසිරිමත් උපත සිදු වූයේ සොබාදහමේ විසිතුරු මැදය. සිදුහත්ගේ ජීවිතය වන උයන කෙරෙහි මොනවට බැඳුනකි. වනපෙත තරම් සුව දනවන තොටිල්ලක්‌ ඔවුන්ට නොවූ සේය. දැන් ඔහු තවත් රමණීය වන පරිසරයක ජීවිතාලෝකය සොයා යන චාරිකාවේ නතරව සිටියි.

සුජාතා හා සුප්‍රියා ආපසු යන්නාහු ඉමහත් ප්‍රමෝදයෙනි. සිදුහත් තවුසාගේ ශාන්ත රුවද තේජස්‌ විලාසයද ඔවුන් තුළ නැඟෙයි. එහෙත් මේ කිසිවක අගක්‌ මුළක්‌ එවේලෙහි නම් ඔවුන්ට සිතා ගත නොහැකි විය. තමන් විසින් කරන ලද කිරිපිඬු පූජාව නම් වෙනදාට වඩා අමුතු ගාම්භීර පූජාවක්‌ බව පමණක්‌ සුජාතාවෝ දත්හ. ඇගේ යෙහෙළිය සුප්‍රියා තුළද ප්‍රමෝදයක්‌ද, විස්‌මයක්‌ද වැඩුණි. සැබැවින්ම මෙය ඇය විසින්ද පෙර සංසාරයේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනාවක්‌ පරිදි ඉටු වූ මහත් ඵල දානයකි.

ස්‌වාමි දුවනි මට නං හිතෙනවා අද මොකක්‌ හරි බරපතල දෙයක්‌ ඉෂ්ට වුණාද කියලා.

සුප්‍රියා පෙරළා එන අතර කීවාය.

මටත් මොකක්‌දෝ අමුත්තක්‌ දැනෙනවා. මගේ හිත හරිම පිsරිලා. මට දැනෙන්නේ හරිම නිරාමිස සුවයක්‌. මිනිස්‌ පුත්‍රයෙක්‌ම වුණත් ඔබට හැඟුනෙ නැද්ද විශේෂත්වයක්‌.

ඒකනං එහෙම තමා මොනතරම් සෘෂිවරුන් ඉන්නවද මේ දඹදිව සත්‍යය සොයා ගෙන යන. සුප්‍රියාට මතකද දවසක්‌ මාමණ්‌ඩි කිව්ව අර පේන ඉසව්වේ නිරාහාරව සෘෂින් වහන්සේ කෙනෙක්‌ වැටිල හිටිය කියලා.

මොකද නැත්තෙ. ඇයි සිටු තුමා කිව්වේ කුස පොත්ත පිටට ඇලිච්ච, ඇස්‌ ගිලිච්ච, මහා දුකක්‌ සිරුරට දෙන කෙනෙක්‌ ගොපලු කොල්ලන්ට හමු උනාය කියලත්.

ඒ උනාට මේ තාපසතුමා බොහොම ගාම්භීරයි. තේජවන්තයි. කතාවක්‌ බහක්‌ නැතුව හිටියට සත්‍යය අවබෝධ කරන මාර්ගයෙ යන බව නම් හොඳටම පැහැදිලියි.

සුජාතාත් සුප්‍රියාත් නොයෙක්‌ සාමිවී කතා මැද්දේ ආපසු සිටු මැදුරට ගියහ. ඒ අතරේ සිදුහත් තවුසාණෝ නැගී සිට නේරංජරා නදිය අසලට ගොස්‌ මුව සෝදා පාතාරාසය ලෙස කිරිබත් අනුභව කළේය. සුජාතා එය පිසූ ආකාරයෙන්ම එයින් සිදුහත් සිරුරෙහිද මහත් වෙනස්‌කම් දනවන්ටද විය. තමන් විසින් කිසිදිනක මෙවන් ආහාර පූජාවක්‌ නොලද බවද ඔහුට පසක්‌ විය.

සිදුහත් කිඹුල්වත් නුවර මාළිගාවෙහි ගෙවූ ඉසුරුමත් ජීවිත කාලයේදී වුවද මෙබඳු බොජුනක්‌ නොලද බව සිහිවිය. මවිසින් පුරන ලද යම් කුසල ධර්මයක්‌ වේ නම් මෙවන් පටන් ඒ සියල්ල මට පිහිට වේවා යන පහන් සිතිවිල්ලෙන්ම සිත නිවා ගත්තේය. අනතුරුව තමන් වැළඳු පාත්‍රය සෝදා යළිත් හිස්‌ කර නේරංජරා නදියේ ජලය මත රඳවා මෙබඳු අධිෂ්ඨානයක්‌ද කළේය.

මම මනුෂ්‍ය ධර්මයද ලෝක ධර්මයද වෙන වෙනම පසක්‌ කර ගැනීම සඳහා අප්‍රමාණව වෙහෙස වීමි. මගේ සිරුරෙහි හැම රෝම කූපයක්‌ම තරමටම නොව ඊට වඩා දහස්‌ ගුණයකින් සිරුරට දුක්‌ දී ඇත්තෙමි. පව පිළිකුල් කරමින්ද ගැඹුරු තවුස්‌දම් වඩමින්ද කල් ගෙවීමි. මම කිසිඳු ප්‍රාණියකුට හෝ හිංසා නොකළෙමි. සිහියෙන්ද ප්‍රඥවෙන්ද සියල්ල බැලීමට දිරි වැඩුවෙමි. එසේ හෙයින් ඒ සියලු ශක්‌තීන්ද බලයන්ද මා තුළ තවත් වැඩේවා. මට අද රැය පහන්වීමට පෙර සියල් ලොව පදරුත් පසක්‌ වේවා. එසේ වන්නේ නම් මේ පාත්‍රය ගඟදියේ උඩුගං බලා යේවා" යි සිතින් මැතූරූහ.

එවේලෙහි සිදුහත්ගේ දැස්‌ පියවී තිබිණි. හාත්පස වන පෙතම ක්‍ෂණික නිද්‍රාවක ගිලී ගියාක්‌ මෙන්ද විය. සතකුගේ හඬක්‌ තබා හමා යන සුළඟද නතර වූ සෙයකි. සිදුහත් යළි දැස්‌ විවර කර බලද්දී පාත්‍රය උඩුගම්බලා යමින් තිබුණි. එය බැලු බැල්මට කිසියම් බලයකින්ද නොඑසේනම් හාස්‌කමකින්ද උඩුගම්බලා ඇදගෙන යන ආකාරයක්‌ද දිස්‌විය.

මෙසේ පාත්‍රය ජල මතට වැටුණු හඬ දෙවියෝ දිව කනින් ඇසූහ. ඒ ලකුණු විමසා බලන්නාහු හෙට අලුයම් වේලේ ලොවට බුදු කෙනෙක්‌ පහළ වන බව ඒකාන්ත වශයෙන්ම දැනගත්හ. ඒ සතුටින් ඔකඳ වූ දෙවි බඹහුද වෙනත් සම්‍යක්‌ ද්‍රෘෂ්ටි දෙවිවරුද සාධුකාර දුන්හ.

සිදුහත් තවුසාද සැහැල්ලු සිතින් ආපසු රුක්‌මුළ බලා පා ඔසවන්නට විය. එවේලේ සිදුහත්ට දැනුනේ මෙතෙක්‌ තම සිත තුළ වූ සකල ඥන සම්භාරයම කිසියම් අනුපිළිවෙළකට සැකසෙමින් චිත්ත අභ්‍යන්තරයේම අලුත් වෙනසක්‌ සිදුවෙමින් තිබෙන බවය. තමන් සොයා ගිය ආලෝකය ආසන්නයටම පැමිණ සිටින්නාක්‌ බඳු සිතිවිල්ලක්‌ද ඔහු තුළ විය.

ගාමිණි සුමනසේකර

3 වන කොටස

මැද මරඟන රැඟුම් - නිසලය මුනිඳු මනරම්

රිදී වලා දුහුල් සළු අතරින් පෙරී ගලන වෙසක්‌ සඳ කැන් නේරංජරා නදිය අසබඩ වැලි තලා මත විසිර තිබුණේ සිදුහත් තවුසාණන් යන මඟ අතුල පාවඩයක්‌ සේය. නිහඬ වන පෙත පිස ඇදෙන මඳ නල නේක වර්ණ මල් සුවඳින් යුතු විය. වැලිතලා අතරින් සෙමින් ගලා යන නදියෙහි ශාන්ත රිද්මය සිදුහත්ට ඇසිණි. ඒ සොබා දහමේ විසිතුර ඔහු සිතට සුවදායක විය. සිදුහත් එක්‌වරම නතර වූයේ තමා අබියසට එමින් සිටි මිනිස්‌ ප්‍රාණියකුගේ හඬ ඇසුණු හෙයිනි.

"ඔබ කිසියම් දේවතාවෙක්‌ වී නම් එක්‌වරම මට නොපෙනී යන්නෙහිය. එබඳු දෙයක්‌ සිදු නොවීය. එහෙත් ඔබගේ විලාසය මා තුළ කුහුලක්‌ දනවයි. ඔබගේ ශාන්ත රුව මා නෙත බඳියි. කියනු මැනවි ඔබ කිනම් කෙනෙක්‌දැයි කියා."

සිදුහත් තවුසාණෝ ඔහුට පිළිතුරු දෙන්නාහු,

පින්වත මම සත්‍යය සොයා යන්නෙක්‌මි. තෙල පෙනෙන නුගරුක මුල හිඳ ඒ සත්‍යය ධර්මය පසක්‌ කර ගැනීමේ තිර අදිටනක්‌ මා තුළ වේ. මම දෙවියකු හෝ අමනුෂ්‍යයකු හෝ නොවන්නෙමි.

වීර්ය පුරුෂයාණනි, ඔබගේ සියලු අභිලාෂයන් ඉෂ්ට සිද්ධ වේවා. මම සොත්ථිය නමි. මෙතනින් ඔබ ගමක සිට කුස තණ කපා ගැනීම සඳහා මේ නදී නිම්නයට එළඹුණෙමි. රාත්‍රිය බෝවන්නට පෙර ආපසු යමින් සිටිමි. මා අත තිබෙන මේ කුස තණවලින් අට මිටක්‌ ඔබට පිරිනැමීමටද මම රිසි වන්නෙමි. එය බාර ගෙන මට ගෞරව කළ මැනවි.

එකල්හි සිදුහත් තවුස්‌ තෙමේ සොත්ථිය බමුණා විසින් දෙන ලද තණ අට මිටද රැගෙන අජපල් නුගරුක වෙත පිය නැගීය. ඉනික්‌බිති ඒ තණ එහි අතුරා ආසනයක්‌ සේ සකස්‌ කරන්නටද විය. එකෙණෙහිම සමාධි ගත වීමට සුදුසු පර්යංකයක්‌ සිදුහත් තවුසා අබියස ඉබේම පහළ විය. හේ සන්සුන්ව එහි එරමිණිය ගොතා හිඳ ගෙන මොහොතක්‌ කිසියම් ආවර්ජනයක නිරත විය. තමන් විසින් දක්‌නා ලද නොයෙක්‌ සුබ නිමිතිද ගෙවී ගිය රැයෙහි දුටු සිහින පහද සිදුහත්ගේ මතකයට නැගුණි.

සිදුහත් විසින් දකිනා ලද්දේ අසාමාන්‍ය ගණයේ සිහින පහක්‌ බවද ඒවා එකින් එක හා බැඳුණු අර්ථවත් කතාවක සංකේත බවද ඔහු ඒකාන්ත ලෙසම දැන ගත්තේය. සිදුහත්ගේ පළමු සිහිනයෙන් මැවුනේ දඹදිව අසමසම හිමාලය කඳුවැටිය නමැති කොට්‌ටයට හිස තබා මුළු දඹදිව්තලයම යහනක්‌ සේ ගෙන තම වමත නැගෙනහිර සාගරයටද සුරත බටහිර සාගරයටද පා සඟල දක්‌ෂිණ සාගරයටද දමා සැතපී සිටි ඉරියව්වකි.

දෙවැනි සිහිනයෙන් මැවුණේ සුරත අත්ලෙහි සිට ආකාශය තෙක්‌ නැගි කෙළවරක්‌ නොපෙනෙන ශාඛයකි. දෙපයෙහි පතුල සිට බත් කෙණ්‌ඩ වසාගෙන දණ දක්‌වා කළු හිසින් යුත් කෘමීන් අතුරු සිදුරු නොමැතිව සිටිනු තෙවැනි සිහිනයෙන් මැවිණි. සිව්වැනි සිහිනයේ සිව් දෙසින් ඉගිල ආ වර්ණවත් පක්‌ෂීන් පාමුල වැටී සුදු පැහැයෙන් ආපසු ඉහළ යන අයුරු මැවිණි. පස්‌වන සිහිනයෙන් දිස්‌ වූයේ බිඳකුදු පාවල නොගෑවී උස්‌වූ ගොම කන්දක්‌ දිගේ සක්‌මන් කරන ආකාරයයි.

සිදුහත්හු ඒ සිහින මනසින්ම විමසා ඒවාට අරුත්ද සපයා සිහින විස¹ ගත්හ. ඒ වූකලී අතිශයින්ම සුබ පෙරනිමිත්තකි. තමන්ට අද රැය පහන් වන්නට පෙර ඒකාන්ත වශයෙන්ම අතැඹුලක්‌ සේ සියලු ප්‍රාර්ථනයන් ජයගත හැකිය යන ද්‍රෘඪ විශ්වාසයද සිදුහත් තුළ වැඩිණි. සිය දීර්ඝ සංසාර චාරිකාවේ සුපැහැදිලි වූද සුරම්‍ය වූද භූමියක්‌ වෙත තමා එළඹ සිටින අයුරු ඔහුට දැනෙන්නට විය.

මෙවේලෙහි වසවර්ති මාරයාද මහත් සේ කැළඹීමට පත්ව, යම් හෙයකින් සිදුහත් සත්‍යාලෝකය සොයා යන ගමන අවසන් කරන්නෙහිද ඒ මාගේ පරාජයම වන්නේය යන පවිටු සිතිවිල්ලෙන් දැඩි සේ ආතුර විය.

ගෙවී යන හැම නිමේෂයක්‌ම සිදුහත්ට ජයකි. වහාම ඔහුගේ අධිෂ්ඨානය බිඳ දමා ආ යුතුය යන වියරු සිතින්ම ආතුර වූ මරහු විවිධ උපායන් සිතන්නටද වූහ. මරුගේ සිරුරෙහි දහදියද නැගුණි. ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය අසීරු වන්නටද විය. හෙතෙම වහා ගුවනට පැන ගිරිමේඛලා නමැති සිය හස්‌තියා පිට නැගී වාත වේගයෙන් සිදුහත් හිඳිනා නේරංජරා නදිය අසබඩට ආවේය. ඔහු අනුව දසබිම්බරක්‌ මාර සේනාවෝද සන්නද්ධව පරිවාර ලෙස වූහ.

මාරයා සිදුහත් සමීපයටම නොපැමිණ ඔවුන්ට දර්ශනය වන අයුරින් වියරු සිනා නගමින් ඇතු පිටම වීය. තම අතවූ තියුණු අවියකින් ගිරිමේඛලා ඇතුට අනින්නට විය. එකල්හි ඇතු මහා බියකරු හඬක්‌ නගා වැලිතලාව විසුරුවන්නටද විය. නේරංජරා අවට ශාන්ත සමාධිය බිඳ දැමූ මාරයා චණ්‌ඩ සුළඟක්‌ මවා එය වැලිකුණාටුවක්‌ බවට පෙරළීය. දූවිල්ලෙන් වැසී ගිය හස්‌තියාගේ විලාසය මහත් ප්‍රචණ්‌ඩ විය. සුරත් තඹුරු පෙති සේ ඇතු ඇස්‌ දිලුණි. එහෙත් සිදුහත්ගේ සිරුරේ රෝම කූපයකට තබා ඔවුන් හැඳ සිටි කසාවත සෙලවීමට තරම් වත් මරුගේ සුළි කුණාටු සමත් නොවීය. ඝන බොල් පොළව රත් යවටක්‌ සේ කරමින් ගිනිජාලාද විසුරුවා ලු වසවර්තියා කුපිත වූ ඇතා ඉදිරියට මෙහෙයවීමට ගත් සෑම උත්සාහයක්‌ම ව්‍යර්ථ වීද ගියේය.

මෙවේලෙහි දෙව් බඹ සහ පිරිවරද අහස්‌ තල මත නැගී මේ බියකරු සටන දෙස විස්‌මිතව බලා සිටියහ. එහෙත් ඔවුන් තුළ සිදුහත්ගේ බලය හා ශක්‌තිය පිළිබඳව නම් අබැටක තරම්වත් දෙගිඩියාවක්‌ නොවීය. ඇතැම් දෙව් පිරිසක්‌ තුළ දැඩි සොවක්‌ නැගුණි. මේ වීර්ය පුරුෂයා පෙළනු ඔවුන්ගේ දොම්නසටද හේතු විය. එහෙත් එවේලෙහි සිදුහත් මෙබඳු සත්‍යක්‍රියාවක නිරත විය.

මම මේ සසර කල්ප ලක්‌ෂ ගණනක්‌ මුළුල්ලෙහි කුසල්ම වැඩීමි. මාගේ ශරීරයද මට අයත් අන් සියලු භෞතික දේවල්ද දුගී මගී ජනතාවට නිර්ලෝභීව දුන්නෙමි. කාමය, රාගය, දුරලීමි. එහි විපත් ඉඳුරා දනිමි. මගේ පසිඳුරන්ගෙන් ලද කිසිදු අරමුණක්‌ සුභයෑ යහපතැයෑ ආදී ලෙස නොගත්තෙමි. මාගේ ආධ්‍යාසය වූයේ ඒකාන්තයෙන්ම සත්ත්වයා පෙළන ජරා, ව්‍යාධි, මරණ යනාදියෙහි හේතු ප්‍රත්‍යයද ඒවා වළක්‌වා ගන්නා විද්‍යා මාර්ගයද ඉඳුරා දැන භව දුකට නිසි ඖෂධ සොයා ගැනීමය. ඒ සත්‍යයේ බලයෙන් මේ මාර සටන මරුගේ ලැඡ්ජාවටද, බියටද හේතු වේවා. ඉන් කිසිදු පීඩාවක්‌ මට තබා මේ මිහිතලයෙහි ක්‍ෂද්‍ර ප්‍රාණියකුට හෝ නොවේවා. මරුගේ සියලු මැවීම් ඉන්ද්‍ර ජාලිකයකුගේ මැවුමක්‌ ලෙසට වේවායි සිතන්නටද වූහ.

වසවත් මාරයාගේ සියලු මැවීම්ද සියලු පීඩාවන්ද හිරු දුටු කදෝපැණියකු සේ නිෂ්ඵල විය. සිදුහත්තේ බල මහිමය දුටු දෙව් බඹහු සාධුකාර දෙන්ටද වූහ. වනපෙත ගිගුම් දුන් විදුලි එළි නිවී ගියේය. වැලි කුණාටු වෙනුවට මුදු මඳ නල ගලා ගියේය. වසවර්ති බෙලහීනව නමා ගත් හිසින් යුතුවිය. එකෙණෙහිම ගිරිමේඛලා ඇතු දණගසා සොඬ පියුමක්‌ සේ සාදා සිදුහත්ට නමස්‌කාර කළේය. මේ සියල් ලකුණු දුටු මාරසේනා බියෙන් තැති ගෙන පසු බසින්නට වූහ. මාරයාද විලියෙන් දුර්වර්ණ වූ වතින් යුතුව කෝපයෙන්ම ආපසු සිය වාස භවන කරා යැමට හැරිණි.

දැන් රාත්‍රියෙහි පූර්ව භාගය උදාවී ඇති බව සිදුහත්ට දැනුණි. ඉනික්‌බිතිව සිය වීර චාරිකාව අනුලෝම ප්‍රතිලෝම වශයෙන් මෙනෙහි කරන්නටද විය. තමන් විසින් අලුයම ලූ කෙල පිඩක්‌ සේ අත්හරින ලද සියලු සැප සම්පත්ද ඉනික්‌බිතිව තර්කයද ගවේෂණයද සොය සොයා දිගින් දිගටම වෙහෙස වූ ආකාරයද ඔවුන්ට සිහි විය. තමන්ගේ සිත කිසි මොහොතක රාගයෙහි නො ඇලුණු වගද කෙලෙස්‌ වලින් දුරුවූ වගද එය නිබඳවම සුනිමල දිය දහරක්‌ සේ තමන්ටද අනුන්ටද සුව දායක වූ බවද ඔවුන්ට සිහි විය.

මෙසේ සිතන සිදුහත්ට ක්‍රමයෙන් නව කවුළුවක්‌ හැරී එහි අවට විසිතුරු නරඹමින් යන අයකු සේ තම පූර්ව ජන්මයන් සවිස්‌තරවද විචිත්‍රවද දෘශ්‍යමාන වන්නට විය. ජාතියක්‌ පාසා උපන් අයුරුද මියගිය අයුරුද දැක්‌වෙන සිතුවම් පෙළක්‌ සිදුහත් අබියස දිස්‌විය. හේ පූර්ව ජන්ම නමැති වීදියේ මුලටම ඇවිද ගියේය. මෙසේ පෙර විසුම් දක්‌නා කල්හි තමන් තුළ පෙර විසූ උපත් දැන කීමේ නුවණක්‌ වැඩී ඇති අයුරුද හැඟිණි. සිදුහත් ලැබූ ප්‍රථම ඥනාලෝකයද එය විය. පුබ්බේනිවාසානුස්‌මෘතිය හෙවත් පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ දක්‌නා නුවණ උපදවා ගත් සිදුහත් තවුසාණෝ ඉනික්‌බිතිව සත්ත්වයාගේ පැවැත්ම පිළිබඳ සිත යොමු කළහ.

පියවි මිනිස්‌ ඇස ඉක්‌මවූ දිවැස මගින් සත්ත්ව ඉරණම දුටු සිදුහත් තවුසාණන්ට දෙවන ඥනාලෝකයද පහළ විය. දැන් සිදුහත් සන්තානය සුදු නෙළුමක්‌ සේය. අලුත් උල්පතක දිය බිඳුවක්‌ සේය. පිවිතුරුය. නිර්මලය. ඒ සිත තවත් මෙහෙයවා සත්ත්ව ස්‌වභාවය විමසූ ඔවුන්ට ආසවයන් ගෙවා දැමීමේ ඥනාලෝකයද පහළ විය. පුද්ගල ස්‌වභාවයද මමය මාගේය යන සිතද එයින් දුරුව ලබන විමුක්‌තියද පසක්‌ කළ සිදුහත් තවුසෝ සිය උපත අවසන් වූ බව නිශ්චිතවම දැන ගත්හ.

ආසුව දුරු කරන්නා වූ ඥනය පහළ වීමත් සමගම මෙතෙක්‌ යම් පමණකින් හෝ තමන් තුළ වූ අවිද්‍යා අන්ධකාරය පහවී ගිය වගද ඔවුන්ට තහවුරු විය. චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය වටහා ගත් සිදුහත් තවුසාණෝ ඒ සඳහා යන මාවත ලෙස ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයද හැඳින ගත්හ.

සිදුහත් සව්නේ ගෙවා බුදුවූ වග දෙව් බඹහුද වෙනත් සම්‍යක්‌ ද්‍රෘෂ්ටි දේවතාවෝද එකෙණෙහිම දැන ගත්හ. එයට හේතු වූයේද මහපොළව පෙරලෙන්නාක්‌ මෙන් එක්‌වරම කම්පා වූ හඬ දෙව් බඹුන්ට ඇසීමය. එයට හේතු වූයේ සිදුහත් තවුසා සම්බෝධිය පසක්‌ කර ගැනීමය. බුද්ධත්වය යනු අනුපමේයය. අසාමාන්‍යයය. යම් අයෙක්‌ එබඳු උතුම් තත්ත්වයට පත්වන්නාහුද එවේලෙහි පොළව සැලෙයි. හාත්පසින් සැලෙයි. සැලුම් වෙව්ලුම් ගනියි. එය මහා භූමිකම්පාවක්‌ සේ දැනෙයි. තුන්ලොවම එකම සාධු නාදයකින් ගිගුම් දෙයි. දිව්‍යාංගනාවෝ පරසතු මල් දම් ගොතා අහස මාලා වියන් බඳින්නාහුය, සතර අපායෙහි ගිනි නිවී යන්නේය. සියලු සාගරයෝද දළ රළ පෙළ අතහැර බෙර ඇසක්‌ මෙන් පෙනෙන්නටද වේ. ගංගා ජලය නිල්වන්ව සුදිලෙයි. එහි වසන සියලු ජලජ සත්ත්ව වෙසෙස්‌ද ප්‍රමුදිත වන්නාහු. සත්ත්ව ලෝකවල මහත් ආශ්චර්ය සිදු වන්නාහුය. උපතින් වෛරී වන සත්තු සුජාත මිත්‍රයෝ සේ වෙති. විෂඝෝර සර්පයෝද සුසුමක්‌ තරම්වත් විස පිට නොකරති.

සිදුහත් තවුසාණන් විසින් වෙසක්‌ පුන් පොහෝදා එළඹි උතුම් බුදු පදවිය තුන් ලොවට වැඩ පිණිස සිදු වූයේ නමුදු තවමත් එය දරා ගත නොහැකි එකම එක පවිටු සමාගමයක්‌ නම් වීය. ඒ මාරයා සහ ඔවුන්ගේ තණ්‌හාය, රතිය, රඟා යන දියණිවරුය. බුද්ධත්වයට පත් සිදුහත් පිළිබඳ සියලු තතු ඒ වනවිට වසවර්ති මාරයා දැන සිටියේය. යළි ඔවුන් මැŽම පහසු නොවන බවද හේ දන්නේය. එහෙත් සිය පියාණන් දුක්‌මුසුව, උඩුකුරුව සිය මැඳුරෙහි කොණක වැද හෝනා අයුරු දුටු දියණියෝ මහත් සේ කම්පා වූහ.

පියාණනි නුඹ කුමක්‌ හෙයින් මෙලෙස පරාජිතව වැද හොත්තෙහිද? ඒ සියලු තතු නොවළහා පවසන්නෙහි නම් නුඹ යම් මනදොළක්‌ රිසිද අපි එය ලබා දෙන්නෙමුයි කීහ. වසර්ති තෙමේ එක්‌වරම සිනා පහළ කර සිය දියණියන් දෙස බලා සිටියේය.

අවසර පියාණනි, අපි කුඩා දැරියෝ නොවන්නෙමු. මනාව වැඩුණු අඟ පසඟින්ද ස්‌ත්‍රී මායමින්ද යුතුවූවා වන්නෙමු. ඉඳින් යම් පුරුෂයෙක්‌ අප කෙරෙහි නොඇලේද හේ ඒකාන්තයෙන්ම මළ අයෙකි. පංචකාම සුවයෙහි ගිලෙන්නට අප කරන ආරාධනා බිහිරන්ට වුවද ඉවසුම් නොදේ. එහෙයින් අපට නුඹගේ පීඩාවට හේතු කියනු මැනවි.

දියණියන්ගේ ආලවඩන තෙපුල් ඇසූ මාරයාට තම පරාජයට නිමිත්ත වූ කාරණය තව දුරටත් සඟවා ගත නොහැකි විය. අනතුරුව සේ සිදුහත් පිළිබඳ සියලු තතු නොවලහා කීවේය. දියණියන්ට ඔවුන් මුහුණ දෙන අභියෝගයෙහි බරපතළ බව පෙන්වා ඔවුන් වළක්‌වා ලන්නට මාරයා ගත් තැතද නිෂ්ඵල විය.

තණ්‌හා, රතී, හා රඟා සිය මැඳුරෙහි සිටි සේවකයකු අමතා අස්‌රියක්‌ සූදානම් කරවා ගෙන දුලබ මල්වලින් රිය සරසා වහා රියට නැඟ නෙරංජරා නිම්නය දෙසට සැණකින් ළඟා වූහ. එවේලෙහිද හාත්පස රිදී පැහැ ගැන්වී තිබිණි. වනපෙත සිසාරා මඳ නල හමයි. ශාන්ත රාත්‍රිය අතිශයින්ම චමත්කාර විය.

තණ්‌හා ද රතීද රඟා ද දුහුල් සළු පැළඳ, සුවඳ විලවුන් ගල්වා, නුරා දල්වන මලින් සැරසී පියෙන් පිය සෙමින් ඔසවමින් බුද්ධත්වයට එළඹ සිටි මහා පුරුෂයන් පෙනෙන මානයට ගියහ. එකියක්‌ ගැයුවාය. අනෙක්‌ ලිය වැයුවාය. ඉතිරි ලිය නැටුවාය. ගැයුම්, වැයුම්, නැටුම් යනු සිදුහත්ට ගිහි ගෙය කලකිරවූ ප්‍රථම නිමිත්ත වග මේ පවිටු ලියෝ නොදත්හ. එසේ නොවුවද මේ ස්‌ත්‍රී පාර්ශ්වයෙහි බැඳීමට තරම් ළාමක සිතක්‌ බුද්ධත්වයට පෙර පවා සිදුහත්ට නොවූ වග මොව්හු කෙසේ දනිත්ද?

බුද්ධලීලාව නම් මෙබඳු විසූක දස්‌සන දෙස ඇසකින් තරම්වත් නොබලන ආශ්චර්යවත් දෙයකි. සාරා සැකිකප් සුවහසක්‌ පෙරුම් පුරන ලද්දේ මෙවන් පව් කිළියන්ගේ ස්‌ත්‍රී මායම්වලින් බැඳෙන්ටද? වීතරාගී, වීතමෝහී පරමශාන්තී බුදුබල හමුවෙහි කේඩෑරි වැඳිරියන්ගේ විප්‍රකාරයක්‌ සේ ඔවුන්ගේ නැටුම් ද වැයුම්ද ගැයුම්ද අතොරක්‌ නැතිව සිදු වුවද සිදුහත් බුදුහු ඒ දෙස ඇස හැරවත් නොබැලූහ.

කුමන ආකාරයකින්වත් බුදු බලය සිඳිනු නොහැකි වග නොදත් ඒ මාතුගාමයෝ වෙහෙසට පත්ව මළානිකව හිඳ ගත්හ. විඩාබර සිතින් සිතන්නාහු ඔවුන් තුළ දැඩි ලැඡ්ජාවක්‌ද කෝපයක්‌ද වැඩිණි. එහෙත් ඒ බව සඟවා මෙසේ මායම් වදනින් ඇවිටිලි කරන්නටද වූහ.

අහෝ හිමිසඳුනි මේ සුරලියන් සදිසි කුමරියන් දෙස නෙතඟින්වත් නොබලන උදැඩියකු සේ නුඹ කෙලෙස ඉන්නෙහිද? නුඹ ළය මඬල වසා ගත් වස්‌ත්‍රය උනා දමා අප සමඟ ආලිංගන නැටුමකට රිසි නොවන්නෙහිද? අප සුරතින් සුරා බිඳක්‌ තොල් පෙති මත රඳවා ගන්නට නොරිසියෙහිද? බලව ෘ මේ මනරම් රැයෙහි විසිතුරු අහස යට සුපිපි මල් සුවඳ විඳ විඳ නුඹද අපද ප්‍රමුදිතව සිටින්නාහු නොවෙත්ද? නුඹ පුළුල් ළය මඬලෙහි වැතිර නුඹ මුවට මුව ළං කර එකම නුරා වදනක්‌ මේ සවනින් අසන්නට අපට වරම් අහිමිද? අපගේ සිනිඳු සුමුදු ළය මඬළෙහි හිස ඔබා සිත නිවන්නට නොරිසියෙහිද? මේ වට මඬල නුඹ පහස අයදින්නා සේය. වරෝ හිමි සඳුනි, උමතු රාත්‍රිය අප අඳුරු සළුපටින් වසා රමණයට ඇරයුම් නොකරන්නේද? ඉදින් නුඹ ගලක්‌ සේ නොවන්නේද? මෙළෙක්‌ ගුණ නොදක්‌නේද? නුඹ රුව අප නෙත පහරවයි. අප ගත නුරා ගිනි අවුලවයි. එගිනි නිවා අප සුවපත් කරනු ප්‍රියය.

මේ සියලු යාදිනිද ඇමතුම්ද සිදුහත් ගෞතමයන්ගේ සවන් අසලට තරම්වත් ළං නොවීය. ඒ කාම සිතිවිලි ග්‍රාම්‍ය, ළාමක, නොමනා දෙයක්‌ බව සිදුහත්ට පසක්‌ වූයේ ඇසළ සැණකෙළි මැද රැය ගෙවද්දීය. එකල එහි සිටි ලියෝ මනරම් වූහයි සිතන්නට පවා සිදුහත් නොරිසිවිය. එදා ඔවුන්ට සිතුනේ ඒ නාටිකාංගනාවෝ සසර මැද අටවන ලද බිහිසුණු උගුලක්‌ සේය. නොපමාව අබිනික්‌මන් කළ යුතුයෑයිද එදා ඔවුන්ට සිතිණි. එකල මෙකල වෙනස මෙන්ම සමානකම්ද සිදුහත් ගෞතමයාණෝ මෙනෙහි කළහ. එදා තමන් ලද පිළිකුලටත් වඩා දැඩි පිළිකුලක්‌ මේ මරඟනන් කෙරෙහි ඇතැයිද හැඟිණි.

එකෙණෙහිම තණ්‌හා, රතී, රඟා යන තිදෙනාගේම අත්වල තිබුණු වීණා ඇතුළු වෙනත් සංගීත භාණ්‌ඩද ගිලිහී බිම වැටිණි. අකම්පිතව සෘජු කයෑතිව හිඳ සිටි සිදුහත් ගෞතමයෝ රන්වන් සිවුර අතරින් සුරත පිටතට ගෙන මහ පොළව ස්‌පර්ශ කරන්නට මෙන් කිසියම් අභිනයක්‌ දක්‌වා සුරත ඇඟිලි තුඩු මිහිකත දෙසට යොමු කළහ. මාර දූවරු රළු කුණාටුවකට අසුව ගසා යන පඬරලා පත් සේ යොදුන් ගණනක්‌ ඈතට විසිවී ගියහ.

දෙව් බඹහු නැවත සාදු නද දුන්හ. දැන් ලොවට දහසක්‌ හිරුද තවත් දහසක්‌ සඳුද කෙළ සුව දහසක්‌ තරුද නැඟූ සේ අඳුර පහවී ගිය සේය. අනේ සාධු.... සාධු.... යනාදී වශයෙන් අලුත් අලුත් දේව ගීතිකා ගයන්නටද වූහ. රමණීය අරුතින්ද සුරම්‍ය විරිතින්ද ගැයුණු ඒ ගී මඳ නල හා මුසුව අහස්‌ ගඟ දිගේ ඇදී සියලු සාගර හා ගංගා ජලය සමඟද මුසුවී නා නා ලෝකවලටද විහිද ගියේය. සිදුහත් ගෞතමයන්ගේ සිත පුරාද උදාන ගී නැගෙන්නට විය.
ගාමිණි සුමනසේකර




free counters